Wanneer verscheen Zwarte Piet?
Sint-Nicolaas werd al eeuwen gevierd voordat Zwarte Piet verscheen in de vorm die we uit het Nederlandse Sinterklaasfeest kennen. Een belangrijk moment kwam in 1850 met het prentenboek Sint Nikolaas en zijn knecht van de Amsterdamse onderwijzer Jan Schenkman. Daarin werd Sinterklaas afgebeeld met een donkere knecht. Die figuur had toen nog niet de naam Zwarte Piet. Ook zag zijn rol er anders uit dan de Piet die later bij intochten, op scholen en thuis verscheen.
Waar komt de naam Zwarte Piet vandaan?
De naam Zwarte Piet raakte in de tweede helft van de negentiende eeuw steeds meer ingeburgerd. Er bestonden in die tijd verschillende namen voor de begeleider van Sinterklaas. Uiteindelijk bleef Zwarte Piet hangen. In de twintigste eeuw werd dat voor vrijwel iedereen de bekende naam voor de helpers van Sinterklaas.
Van één Piet naar een hele groep
Sinterklaas had lange tijd één begeleider. Later kwamen er steeds meer Pieten bij. Zeker bij grote intochten was één Piet natuurlijk al snel wat weinig. De Pieten kregen ook eigen taken. Zo kwamen er Hoofdpieten, Wegwijspieten, Muziekpieten en allerlei andere varianten. Vooral televisieprogramma's en grote intochten hebben daar veel aan bijgedragen.
De rol van Piet veranderde
Ook het karakter van Piet bleef niet hetzelfde. In oudere verhalen kon hij streng zijn en kinderen bang maken. De roe en de zak hoorden daarbij: wie stout was, moest oppassen. Die rol werd in de loop van de twintigste eeuw steeds vriendelijker. Piet werd vooral degene die grapjes maakte, snoep uitdeelde, over daken klom en Sinterklaas hielp met de cadeautjes.
Waarom ging Piet door de schoorsteen?
De schoorsteen kreeg een belangrijke plaats in het verhaal. Sinterklaas kon natuurlijk moeilijk bij ieder huis zelf naar binnen. Piet klom daarom over het dak en bracht de cadeautjes naar binnen. Bij het schoen zetten werd die schoorsteen eveneens belangrijk. De schoen stond vroeger vaak bij de haard, precies de plek waar Piet volgens het verhaal naar binnen kon komen.
Het uiterlijk van Piet veranderde ook
Wie oude afbeeldingen en foto's bekijkt, ziet dat Piet er door de jaren heen niet altijd hetzelfde uitzag. Kleding, kapsel en schmink veranderden meerdere keren. Vooral in de afgelopen jaren is dat opnieuw sterk veranderd. Bij veel intochtcomités, scholen en televisieprogramma's verschenen roetveegpieten: Pieten met roetvegen op het gezicht in plaats van een volledig zwart geschminkt gezicht.
Een onderwerp waar verschillend over wordt gedacht
Over het uiterlijk en de betekenis van Zwarte Piet wordt al langere tijd discussie gevoerd. Tegenstanders van de traditionele verschijningsvorm zien daarin racistische stereotypen. Anderen zien Zwarte Piet vooral als een vertrouwd onderdeel van het Sinterklaasfeest en herkennen zich niet in die uitleg. Die discussie heeft het feest zichtbaar veranderd. Hoe Piet eruitziet, verschilt tegenwoordig per plaats en organisatie.
Piet hoort nog steeds bij het verhaal
Wat in ieder geval duidelijk is: de Piet van nu is niet precies dezelfde figuur als die uit 1850. Zijn uiterlijk, karakter en rol zijn door de jaren heen meerdere keren veranderd. Dat past eigenlijk ook bij de rest van het Sinterklaasfeest. Veel onderdelen die heel oud lijken, zijn ooit toegevoegd en daarna weer aangepast.